Steenkerke, 11/2011
Als iedereen je met je voornaam aanspreekt, betekent dat dat je óf publiek bezit óf familie bent. Bij Willem Vermandere is dat duidelijk het eerste. In het stille dommeldorpje waar hij zijn doodgewone leven leidt, woont een veelzijdig man die zijn tijd verdeelt tussen beelden kappen, nieuwe liedjes componeren, schilderijen maken en neerpennen van wat hem bezighoudt.
Massieve sculpturen houden de wacht en compenseren de breekbaarheid van een kunstenaar die het niet van de barricades moet hebben.
UiT: Waar droomt een kleine jongen van die in de jaren 40 opgroeit in Lauwe?
Willem Vermandere: Zeker niet van beroemd worden als je dat bedoelt. Eigenlijk had ik het veel te druk met leven om met dromen bezig te zijn. Grootvader was wagenmaker, vader was wagenmaker , waarom zou ik dan dromen van iets anders dan worden zoals vader? Hij was zijn eigen baas, hij kwam onder de mensen en op zondag bleef er nog tijd om deuntje te blazen op de klarinet of beeldjes te snijden uit overschotjes. Mijn grootste ambitie was mijn naam kunnen schrijven en leren van do-re-mi-fa-sol. Veel meer werd er niet verlangd en zo was het goed. Kinderen moeten met kinderdingen bezig zijn anders lopen ze te pletter.
UiT: Je blijft natuurlijk geen kind en ooit moet je toch beslissingen nemen?
Willem Vermandere: Vergeef me de beeldspraak maar ik zie het eigenlijk zo: als jonge mens maak je, met de mogelijkheden die je hebt, voor jezelf een karretje waar je de bagage die je onderweg verzamelt in kwijt kan. Aanvankelijk is het een krakkemikkig ding dat voldoet voor de lichte vracht die je te vervoeren krijgt. Naarmate de tocht vordert, breng je verbeteringen aan: ijzerbeslag op de wielen, een soepeler dissel … en de vracht wordt steeds groter. Algauw moet je de kar verstevigen, uitbouwen, overkappen en vooral uitkijken dat je niet in de gracht belandt. Je wordt vanzelf een bedreven voerman maar fataal komt de dag dat je kar overladen raakt en je gedwongen wordt wat spullen van de hand te doen. Het is moeilijk kiezen want je bent gehecht aan de vracht die je zo zorgvuldig hebt verzameld maar het moet als je zelf de teugels in handen wil houden.
UiT: Wat heb je zoal van de hand gedaan?
Willem Vermandere: Een moeilijke beslissing was bijvoorbeeld om de samenwerking met Sangalayi (Congolees koor uit Brussel) stop te zetten. We brachten memorabele concerten voor uitverkochte zalen maar het organiseren vroeg zoveel energie dat de kwaliteit er dreigde onder te lijden. Zo ’n pak muzikanten en zangers bij elkaar krijgen op het juiste moment is allesbehalve evident. Mijn kar was duidelijk overladen. Ik wist dat ik zou moeten kiezen en dus heb ik, na rijp beraad, besloten dat ik het beter wat bescheidener kon houden, wilde ik de rust terugvinden die zo noodzakelijk is om mijn creativiteit te laten renderen.
UiT: Houdt die creativiteit stand met het klimmen van de jaren?
Willem Vermandere: Je wordt zonder twijfel kritischer voor jezelf en dus ben ik al heel tevreden als ik per jaar 3 of 4 nieuwe liedjes afgewerkt krijg. Daar staat tegenover dat ik vaak versteld kan staan over wat ik vroeger voor elkaar kreeg. Er bestaat ongetwijfeld zoiets als de genialiteit van de jeugd. De souplesse waar je in je jeugd over beschikt zal wel te maken hebben met de enorme voorraad materiaal die je ter beschikking hebt en de grenzeloze energie waar je uit kan putten. Je wordt beslist ook veel minder gehinderd door een verlammend besef van de consequenties van wat je presteert. In ruil krijg je steeds meer vat op de techniek en dus blijft alles netjes in balans.
UiT: Hoe kijk je terug op je oeuvre totnogtoe?
Willem Vermandere: Als ik al bedenkingen heb, dan gaat dat vooral over de technische kant van de zaak: dingen zoals ritme, tempo en begeleiding. Maar waar het de kern betreft, sta ik nog altijd pal achter alles wat ik ooit heb gepresteerd. Natuurlijk ben ik gegroeid en zijn de thema’s mee geëvolueerd met wat er om mij heen gebeurt, maar mijn engagement is ongeschonden gebleven. De onderwerpen zijn misschien veranderd maar de passie is dezelfde. Ik blijf me verzetten tegen onrechtvaardigheid, ongelijkheid, egoïsme, gedachteloos consumeren, noem maar op.
UiT: Dit brengt ons onvermijdelijk op je kloosterjaren.
Willem Vermandere: O maar die zal ik nooit proberen weg te moffelen of te minimaliseren want ze zijn onmiskenbaar een stuk van mezelf. Ze hebben ertoe bijgedragen dat ik geworden ben wie ik ben. Viereneenhalf jaar veeg je niet zomaar weg en waarom zou je? De strikte regels die het leven in een besloten gemeenschap met zich brengen, leren je meer over jezelf dan je kan vermoeden. Je ontdekt evengoed je gaven als je beperkingen en dat is, hoewel vaak confronterend, bijzonder verrijkend. De letterlijke interpretatie van de leer heb ik wel gehad maar ik ben er me van bewust dat ik er het gevoel voor poëzie en metaforen aan overhield. De spirituele kracht is gebleven en ongewild bevatte het systeem de sleutels om jezelf te bevrijden. Het is beslist geen toeval dat je in mijn werk titels terugvindt als ‘Litanie’ en ‘Kyrie Eleison’.
UiT: Op het einde van de jaren 60 schoten de ABN-kernen als paddenstoelen uit de grond en dan is daar plots een zanger die zweert bij het dialect.
Willem Vermandere: Een artiest wil zich in de eerste plaats amuseren en ik heb er nooit bij stilgestaan of dat nu in het West-Vlaams of het Nederlands moest gebeuren. Het was puur een kwestie van intuïtie, het diende zich aan. Nogal wat dialectgroeperingen hebben geprobeerd mij voor hun kar te spannen maar daar heb ik altijd voor bedankt. Ik had mijn eigen kar en dat was ruim voldoende. Trouwens, aanvankelijk had ik voldoende aan de zuivere streektaal om de kleine thema’s te verklanken, zoals ze bijvoorbeeld door Djoos Uytendoale werden aangereikt. Maar naarmate de onderwerpen omvangrijker werden, evolueerde ook mijn taal. Boven de Moerdijk begrijpen ze perfect wat ik vertel en is mijn accent hooguit een exotisch surplus. Ik zie vooralsnog geen reden om te verbergen waar ik vandaan kom, maar ik wil wel gehoord en begrepen worden. Mijn liederen zijn tenslotte niet bedoeld als kleurrijk behang maar als verhalen die verklanken waar ik mee bezig ben: mijn verwondering, mijn bewondering, mijn filosofie.
Wanneer ik ‘schufelen’ in plaats van ‘fluiten’ gebruik of een ‘weggetje’ een ‘wegel’ noem dan maakt dat mijn verhaal niet minder begrijpelijk maar intenser, authentieker. Er is me, zelfs in Nederland, niemand ooit om een vertaling komen vragen.
UiT: Als kunst al een functie heeft, wat is die dan volgens jou?
Willem Vermandere: Ik ben ervan overtuigd dat kunst het leven draaglijk maakt. Soms moet je wel eens stevig te keer gaan om de bolster open te wrikken maar bij een geslaagd resultaat, voel je naast die ‘draaglijkheid’ ook nog eens grenzeloze troost. Voor het ogenblik ben ik een beeld aan het kappen in opdracht voor een moeder wiens dochter 20 jaar geleden werd vermoord. Het wordt een moederfiguur die de afwezigheid omhelst en net dat benoemen van een gemis, moet zorgen voor troost en het leven draaglijker maken. Dat klinkt nu misschien vrij eenvoudig en vanzelfsprekend maar ik kan je verzekeren dat er een moeizaam proces aan voorafgaat. Een zeldzame keer dient dat inzicht zich aan als een bliksemschicht maar veel vaker is het kwestie van piekeren en zoeken. Imre Kertesz (Hongaars auteur, Nobelprijs voor de literatuur 2002, nvdr) formuleerde het ongeveer als volgt: ‘Kunstenaars zijn niet intelligenter dan andere mensen, zij aanvaarden alleen de clichés niet.’ Echte kunstenaars bevinden zich niet op een eiland of in een ivoren toren maar middenin de realiteit. Soms leveren zij commentaar of leggen ze een vinger op de zere plek maar onveranderd zijn ze de bouwmeesters van een plek op mensenmaat, zorgen zij ervoor dat authenticiteit het haalt van de mythe. Hierbij moet ik telkens denken aan de Japanse keizer die zich op het einde van WOII diende over te geven en voor het eerst in zijn leven moest verzaken aan zijn goddelijke status om het volk toe te spreken via de radio. De man had zolang geïsoleerd geleefd dat de taal die hij sprak voor de doorsnee Japanner wel Chinees leek en het schriele stemmetje dat hij produceerde zorgde verder voor de ontmaskering van de mythe die bij zijn onderdanen leefde. Op dezelfde wijze werkt echte kunst. Onze eigen Louis Paul Boon had het er ook al over dat je de mensenhet ene hangen en dan weer bij het andere, maar ze zitten elkaar hoegenaamd niet in de weg. Zolang mijn handen willen, blijf ik kappen, zolang mijn stem het wil, blijf ik zingen en zolang ik helder blijf, blijf ik denken en schrijven.
UiT: Sommige van je kinderen zijn ook de kunstrichting ingeslagen. Stemt dat een vaderhart tevreden?
Willem Vermandere: Wat mij vooral tevreden stemt, is dat ze gelukkig zijn met wat ze doen. Els, de oudste, is beeldhouwster en maakt heel mooie werken. Peter ontwerpt juwelen maar is heimelijk ook bezig op de gitaar en met het schrijven van liedjes. Augustijn (Willemson) is wat ze vandaag een singer-songwriter noemen en brengt vooral Engelstalige liederen en Amalia, de jongste, vindt naast haar job als osteopate nog voldoende tijd om zichzelf te begeleiden op gitaar. Hoe gezegend kan je zijn?
Auteur: Jan Dhondt
Met toestemming overgenomen uit UTmagazine november 2011
foto's: © Jan Verhaege
wat van morrisson is voor de wereld is willem voor de (west)-vlamingen ..
zalig..een geschenk van .. en aan... gaby vanparys op 08/12/11 |